TAKTYKA LUFTWAFFE W WALCE Z NOCNYMI NALOTAMI RAF

W II WOJNIE ŚWIATOWEJ

Część I: Taktyka nocnych nalotów bombowych RAF

1. Koncepcja użycia lotnictwa bombowego  RAF w działaniach nocnych

   Idea bombardowania dużych miast niemieckich zrodziła się w kierownictwie wojskowym Wielkiej Brytanii jeszcze we wrześniu 1941 r. Plan ten przewidywał całkowite zniszczenie 43 miast zamieszkałych przez 15 mln ludności⁽¹⁾. Meldując o tym zamierzeniu premierowi, szef sztabu sił powietrznych Wielkiej Brytanii, marszałek lotnictwa Charles Portal oświadczył: „jeżeli lotnictwo bombowe otrzyma 4 000 bombowców, to złamie ono Niemcy w ciągu sześciu miesięcy”⁽²⁾. Jednakże przemysł lotniczy Imperium Brytyjskiego nie mógł zapewnić lotnictwu strategicznemu takiej liczby samolotów. Marszałek lotnictwa Arthur Harris, który od lutego 1942r. objął dowodzenie lotnictwem bombowym (Bomber Command), z uporem domagał się od rządu brytyjskiego dostarczenia wymienionej powyżej liczby bombowców ciężkich, oraz tysiąca szybkich samolotów De Havilland Mosquito. Jednak tylko jedna trzecia tych żądań została zaspokojona.

   W okresie najintensywniejszych działań bojowych lotnictwa strategicznego, Bomber Command dysponowało 1350 czterosilnikowymi bombowcami i kilkoma związkami taktycznymi bombowców szybkich (samoloty Mosquito w wersji bombowej B).

   Konieczność zapewnienia bezpieczeństwa Wyspom Brytyjskim, oraz zobowiązania sojusznicze w zakresie wspólnej walki z hitlerowskimi Niemcami, skłoniły Brytyjczyków do zrewidowania zasad użycia lotnictwa strategicznego i stopniowego przejścia od sporadycznych nalotów na przypadkowe obiekty – do wykonywania planowych uderzeń bombowych na poszczególne okręgi przemysłowe Trzeciej Rzeszy.

   Konkretne zadania dla lotnictwa bombowego zostały sformułowane w dyrektywie Sztabu Sił Powietrznych Wielkiej Brytanii z 14 lutego 1942 r. W myśl tej dyrektywy, lotnictwo strategiczne miało wykonywać systematyczne uderzenia na rafinerie ropy naftowej, zakłady przemysłu lotniczego, fabryki łożysk kulkowych i stocznie, w których budowano okręty podwodne. Pomyślna realizacja tych zadań wymagała odpowiednich sił lotnictwa, które wiosną 1942 r. znajdowało się w fazie modernizacji technicznej i reorganizacji⁽³⁾.

   Ponieważ w ciągu lata i jesieni 1942r. nie udało się zwiększyć liczby samolotów, do bombardowania miast niemieckich używano samolotów z innych dowództw RAF (np. Coastal Command⁽⁴⁾ czy Army Co-Operation Command⁽⁵⁾).

   Do realizacji zadań nakreślonych w tzw. dyrektywie lutowej, brytyjskie lotnictwo bombowe przystąpiło w marcu 1942 r. W pierwszej kolejności miało ono zaatakować wyznaczone miasta w Zagłębiu Ruhry. Równocześnie bombardowaniami objęto inne ważne ośrodki gospodarcze Niemiec.

   Dyrektywy co do ogólnej polityki bombardowania strategicznego w poszczególnych okresach wojny ustalano na konferencjach, w których brali udział prezydent USA, premier Wielkiej Brytanii, oraz szefowie połączonych sztabów. Na konferencji w Casablance, odbytej miedzy 14 a 23 stycznia 1943 r. zostały określone zasady bombardowań strategicznych obszaru Niemiec. Cel użycia anglo – amerykańskich strategicznych sił powietrznych został sformułowany w sposób następujący: „Zniszczenie i zmuszenie niemieckiego przemysłu wojennego do zmiany dyslokacji; dezorganizacja systemu ekonomicznego oraz osłabienie morale narodu niemieckiego do takiego stopnia, aby utracił on zdolność stawiania zbrojnego oporu”⁽⁶⁾. Ustalono wówczas następującą hierarchię ważności obiektów ataku:

a) niemiecka flota podwodna

b) niemiecki przemysł lotniczy

c) materiały pędne

d) inne obiekty przemysłu wojennego ⁽⁷⁾

   Lista tych zadań stanowiła tylko główne wytyczne. W trakcie działań była korygowana, co przyczyniało się do wzrostu skuteczności bombardowań strategicznych. Brytyjczycy byli zwolennikami bombardowań powierzchniowych, wykonywanych w nocy, przy użyciu dużej liczby bomb o małych wagomiarach. Koncepcja ta wpływała ujemnie na morale ludności nieprzyjaciela (nękanie w okresie nocy oraz redukowanie wydajności pracy nocnych zmian robotników w zakładach przemysłowych).

   W ciągu 1942 r. celem bombardowań brytyjskiego lotnictwa strategicznego były duże miasta położone w Niemczech i krajach okupowanych: Hamburg, Brema, Kilonia, Rouen, Kolonia, Essen, Düsseldorf, Warnemünde, Wilhemshaven, Oslo i niektóre ośrodki przemysłowe, porty oraz bazy morskie i lotnicze.

   Na początku lutego 1943 r. Bomber Command rozpoczęło ofensywę powietrzną na obiekty przemysłowe Zagłębia Ruhry. Bombardowano również zapory wodne⁽⁸⁾, zakłady niemieckiego przemysłu łożysk tocznych (Schweinfurt), a także obiekty komunikacyjne. Ich dezorganizacja miała bowiem kluczowe znaczenie. Na skutek bombardowań linie komunikacyjne w zachodnich Niemczech zostały sparaliżowane właściwie już w 1944 r.. Skuteczne były również uderzenia na fabryki paliwa syntetycznego – do lipca 1944 r. zostały uszkodzone wszystkie większe zakłady takie paliwo produkujące.

   Od drugiej połowy 1944 r. dość intensywnie bombardowano miasta na terenie Trzeciej Rzeszy. Wiele z nich legło w gruzach (Kolonia). W 1945 r. bombardowano przede wszystkim Hamburg, Berlin, Monachium, Frankfurt, Bremę, Lipsk, Drezno, a także regularnie Zagłębie Ruhry. W końcowym okresie wojny RAF skupiał się głównie na bombardowaniu węzłów kolejowych (Essen, Dortmund). Osiągnięto również znaczne sukcesy w niszczeniu niemieckich zapasów benzyny.                         

   Skuteczność ofensywy lotniczej coraz bardziej pogłębiała też kryzys niemieckiego transportu i innych dziedzin gospodarki związanych z prowadzeniem wojny. Niemcy napotykali coraz większe trudności w przerzucaniu odwodów i zaopatrzenia pomiędzy frontami, równocześnie brak paliwa stwarzał ich oddziałom dodatkowe trudności. Skutki bombardowań odczuwała również Luftwaffe, która ze względu na brak paliwa musiała radykalnie ograniczyć szkolenie nowych pilotów. Od stycznia do kwietnia 1945 r. większą część nalotów kierowano na Berlin.

2. Konstrukcja nalotów bombowych

   Kluczem do przeprowadzenia skutecznego nalotu, była jego odpowiednia konstrukcja, gwarantująca bezbłędne i dokładne wykonanie zadania. Strumień ciężkich bombowców nie mógł zbyt energicznie manewrować, w szczególności na końcowym odcinku przed osiągnięciem celu, na drodze bojowej. Dlatego rzeczą niezmiernie ważną było precyzyjne oznakowanie widocznymi z daleka światłami sygnalizacyjnymi obiektu uderzenia⁽⁹⁾. Realizację tego zadania powierzano załogom tzw. „pathfinderów” (wytyczających ścieżkę).

   Podczas wypraw bombowych kwestia oświetlenia celu i prowadzenia formacji nabierała dużego znaczenia. Utworzono w tym celu specjalne formacje oświetleniowe, które zapewniały grupom uderzeniowym dogodne warunki atakowania w nocy. Sformowano dywizjony, a następnie Grupę Bombową przeznaczoną do tego typu zadań. Była nią 8 Grupa Dowództwa Lotnictwa Bombowego „Pathfinder Force”⁽¹⁰⁾.

   Pathfindery używały systemów radarowych do odnajdywania i identyfikacji celu. Jednym z nich był system H2S – radiolokacyjny system nawigacji i identyfikacji celu. Pracujący na fali decymetrowej (10 cm) został użyty po raz pierwszy w nocy z 30 na 31 stycznia 1942 r. podczas nalotu na Hamburg. Wkrótce sporządzono specjalne mapy celów, na których przedstawiano ich kształt zgodnie z obrazem radarowym. Urządzenie było ciągle udoskonalane – w listopadzie 1943 r. wprowadzono poprawioną wersję – H2S Mk III.⁽¹¹⁾ System ten sprawdzał się jednak głównie w przypadku celów o dużej powierzchni.

Rys.1. Zasada działania urządzenia radarowego H2S

   Dokładniejszym systemem naprowadzania samolotów bombowych było urządzenie radiotechniczne o nazwie Gee. Składało się z trzech radiolatarni naziemnych, jednej głównej (master) i dwóch podległych (slaves), oddalonych od siebie o ok.160 km. Stacje nadawały impulsowo na częstotliwości 30 MHz (później podwyższonej do 80 MHz). Sygnał stacji głównej (A), wyzwalał nadawanie stacji podległych. Stacja B odpowiadała pojedynczym impulsem, natomiast trzecia (D) – impulsem podwójnym. Nawigator obserwował impulsy stacji na ekranie oscyloskopu. Odbiornik Gee był instalowany na pokładzie samolotu. Zasięg urządzenia wynosił 400 km, dokładność na 1,6 do 3 km w odległości rzędu 300 Nm⁽¹²⁾. Gee zwiększył ponadto bezpieczeństwo samolotów podczas powrotów z akcji i podczas podchodzenia do lądowania. Do ostatecznego naprowadzania na cel używano precyzyjnego systemu Oboe.

   Założeniem Oboe (Observer Bombing Over Enemy) była możliwość bombardowania obiektów przemysłowych w Zagłębiu Ruhry przy ograniczonej widoczności z dokładnością rzędu dziesiątek metrów. System był kombinacją dwóch radiolatarni odległościowych, połączonych ze sobą kablem⁽¹³⁾. Pierwsza z nich, zwana Cat, mieściła się w Trimmingham (Norfolk). Emitowała ona sygnał umożliwiający samolotowi prowadzącemu lot po łuku, w stałej od niej odległości. Parametry sygnału dobierano tak, żeby łuk przechodził dokładnie przez cel. Druga stacja, Mouse w Walter w hrabstwie Kent, działała na zasadzie odzewowej – jej impulsy były odbierane przez urządzenie pokładowe, a następnie retransmitowane z powrotem. Na podstawie czasu między nadaniem sygnału a odebraniem odzewu, operator systemu określał dokładną odległość do samolotu. Położenie celu na łuku, wyznaczanym przez Cat, było jednoznacznie określone przez odległość od Mouse. Gdy odległość do samolotu odpowiadała położeniu celu, operator wysyłał sygnał zrzutu bomb⁽¹⁴⁾.

Rys.2 Schemat systemu naprowadzania Oboe

   Po namierzeniu celu pathfindery wyodrębniały go, zrzucając specjalne markery świetlne. Pierwsza technika oznaczania była znana jako „Parramatta”. Oznaczniki celu (TI – target indicators) uwalniały samoloty używające systemu H2S lub Oboe. Później obiekt był w precyzyjnie identyfikowany przez następną grupę maszyn, tzw. „backers up”, zrzucającą zielone flary. Na takie oznaczenia kierował się dopiero główny strumień nalotu. Sposób ten był używany wyłącznie wobec dużych obiektów.

Rys.3 Oznaczanie celu metodą „Parramatta”

   Drugą metodę, znaną jako „Newhaven”, stosowano do precyzyjnego oznaczania małych celów. Najpierw samolot oświetlał flarami rejon bombardowania, następnie po identyfikacji obiektu, druga maszyna zrzucała TI, używając celownika bombowego Mk XIV.

Rys.4 Oznaczanie celu metodą „Newhaven”

   W przypadku gdy cel pokrywały chmury lub zasłona dymna, stosowano metodę o nazwie „Wanganui”. Pathfindery rozpoznawały teren za pomocą H2S lub Oboe, następnie zrzucały wskaźniki celów podwieszone pod spadochronami, które naprowadzały główne siły na cel ataku.

Rys.5 Oznaczanie celu metodą „Wanganui”

  Kiedy Pathfindery używały tylko systemu Oboe, przed nazwą metody dodawano słowo „Musical” (np. Musical Parramatta). Oznaczniki celu mogły być czerwone, żółte lub zielone – były wyszczególniane przed każdą misja do identyfikacji głównych i drugorzędnych celów.

Po pathfinderach nadlatywały samoloty wspierające („supporters”), które bombami burzącymi zmniejszały zagrożenie ze strony osłaniających obiekt baterii dział przeciwlotniczych. Skrajne bombowce atakującej grupy w określonych odstępach czasu zrzucały świetlne markery koloru żółtego, tworząc swego rodzaju korytarz dolotu do celu⁽¹⁵⁾.

   Wyznaczone wcześniej samoloty zrzucały również wstęgi metalizowanego papieru, zakłócając w ten sposób pracę kierowanych radarem reflektorów i dział przeciwlotniczych. System ten nosił nazwę Window (okno)⁽¹⁶⁾.

   Czasami stosowano również taktykę bombardowania „na czas i odległość”. Jej podstawą była pewna liczba łatwo widocznych punktów na ziemi podczas dolotu do celu i na linii prostej do niego. Metoda ta wymagała bardzo ścisłej współpracy pomiędzy bombardierem (obserwującym pionowo ziemię za pomocą celownika), nawigatorem i pilotem. Bombardier naprowadzał pilota na pierwszy punkt orientacyjny, przekazując dokładny moment przelotu samolotu nad nim. Następnie podawał dalsze informacje w ten sposób, aby pilot mógł skierować się idealnie na następny punkt. W ten sposób odczyt na busoli wskazywał właściwy kurs (uwzględniający poprawkę na wiatr), pod którym samolot skierowany był prosto na cel. Podczas przelotu nad drugim punktem orientacyjnym znów odnotowywano dokładne wskazania. Okres przelotu pomiędzy dwoma punktami był wykorzystywany przez nawigatora do obliczenia właściwego czasu dla kursu bojowego od trzeciego punktu kontrolnego do celu. Wskaźniki świetlne nie były potrzebne, obiekt mógł być bombardowany przez chmury, mgły lub zasłony dymne tak długo, jak długo były widoczne punkty pomocnicze⁽¹⁷⁾.

   Poszczególne bombowce podchodziły do celu na ściśle wyznaczonej wysokości, zrzucały ładunek i odchodziły na trasę powrotną, stopniowo zmniejszając wysokość do określonej w zadaniu. Początkowo z uwagi na warunki nocne, brak widzialności obiektu uderzenia i dużą liczbę samolotów biorących udział w nalotach, niszczono cele rozmiarowo duże, liniowe lub powierzchniowe. Sytuacja zmieniła się dopiero po wprowadzeniu na wyposażenie jednostek brytyjskich urządzeń radarowych, umożliwiających precyzyjniejsze bombardowania⁽¹⁸⁾.