Mitsubishi A6M Reisen (Zero/Zeke)

 

   Najsłynniejszy japoński samolot myśliwski II Wojny Światowej. Zadebiutował w Chinach, a po ataku na Pearl Harbor przez prawie rok utrzymywał bezapelacyjną hegemonię w powietrzu na tym teatrze działań. Wysoka manewrowość, duża prędkość maksymalna i wznoszenia, silne uzbrojenie i daleki zasięg powodowały, że na początku wojny myśliwce alianckie nie były w stanie efektywnie nawiązać z nim walki.

   Prace nad tym modelem sięgają października 1937 roku, kiedy to flota wyraziła swe zapotrzebowanie na nowy typ myśliwca. Samolot ten z założenia miał mieć zwrotność zbliżoną do swego poprzednika A5M (Claude), jednak duży nacisk położono na wysoką prędkość maksymalną. Japońskim konstruktorom przywiązanym do tworzenia myśliwców manewrowych udało się zaprojektować samolot doskonale spełniający te kryteria. 1 kwietnia 1939 roku pierwszy prototyp oznaczony symbolem A6M1 odbył swój pierwszy lot. Początkowo wykazywał pewne niedostatki prędkości, ale po zamontowaniu silnika Nakajima Sakae-12 o mocy 841 KM i oblataniu 28 grudnia 1939 roku okazało się, że osiągi są znacznie wyższe od zakładanych na początku. Model oznaczono A6M2 i skierowano natychmiast do produkcji, a przedseryjne A6M2 wysłano na wojenne testy do Chin. We wrześniu 1940, prawie od razu z linii montażowych trafił na front chiński, gdzie jego głównym konkurentem był amerykański myśliwiec Curtiss P-40, dorównujący mu jedynie prędkością, a znacznie ustępujący wznoszeniem i zwrotnością. Piloci Zero (pod taką nazwą był najbardziej znany na świecie) opanowali specjalny manewr, który pozwalał im na maksymalne wykorzystanie osiągów maszyny i łatwe wyjście na ogon przeciwnika. Japończycy odnieśli 99 zwycięstw powietrznych przy stracie 2 maszyn.

   Podczas przygotowań do ataku na Stany Zjednoczone model A6M2 miał być podstawowym myśliwcem pokładowym japońskiej marynarki wojennej. W tym celu zastosowano łamane końcówki skrzydeł, aby ułatwić pracę obsłudze pokładowej na lotniskowcach. Tak zmodyfikowany samolot oznaczono nazwą "model 21". Pasmo sukcesów w walkach w Pearl Harbor, na Filipinach i w Indiach Holenderskich zostało przerwane w bitwie o Midway. Okazało się, że samolot potrzebuje następcy. Kluczowym brakiem była niedostateczna prędkość maksymalna, dlatego też w następnym A6M3 "model 32" zastosowano silnik Sakae-21 o mocy 1024 KM. Zmniejszono rozpiętość skrzydeł, zwiększono liczbę pocisków do działek 20 mm (z 60 do 100 sztuk). Niestety, wzrost masy i mniej ekonomiczny silnik wpłynął ujemnie na zasięg (zamontowanie Sakae-21 spowodowało zmniejszenie zbiornika paliwa), zaś prędkość maksymalna nie uległa dużej poprawie. Próbowano temu zaradzić konstruując "model 22", który otrzymał dodatkowe zbiorniki paliwa (w tym celu powrócono do dawnej rozpiętości skrzydeł), jednak i to nie pomogło - samolot zdawał się być idealnie zaprojektowany od początku i nie był rozwojowym materiałem. W połowie 1942 roku Reisen musiał już stawiać czoła nowej generacji amerykańskich myśliwców F4U Corsair czy P-38 Lightning. Ponadto w czerwcu 1942 Amerykanie przechwycili jeden egzemplarz A6M2, który po przewiezieniu do San Diego w USA dokładnie przetestowali, co pomogło wypracować odpowiednią taktykę walki.

   Japończycy z braku innych myśliwców floty próbowali przez cały okres wojny ulepszać myśliwiec Zero. W modelu A6M4 zastosowano do silnika Sakae-21 turbosprężarkę, jednak bez sensownych efektów. Na polecenie dowództwa marynarki konstruktorzy Mitsubishi pracowali już nad następnym myśliwcem A7M Reppu, który miał sprostać wszystkim nowoczesnym wymaganiom, których model A6M już nie mógł spełnić. Jednak w wyniku faktu, że próby z nowym modelem przeciągały się, w sierpniu 1943 roku jeden myśliwiec A6M3 przerobiono na nowy model A6M5, posiadający zupełnie nowy profil płata (przy tej samej rozpiętości zmalała nieco powierzchnia nośna). Debiut A6M5 przypadł na okres amerykańskiej inwazji na Filipiny i pomimo znacznych ulepszeń nie był on już równorzędnym przeciwnikiem dla amerykańskich myśliwców F6F Hellcat. Od października 1944 roku, kiedy to Amerykanie stali u wrót Japonii, myśliwce Zero uzbrojone w bombę 250 kg służyły jako maszyny do samobójczych ataków pilotów kamikaze. Próbowano przerobić samolot na typ myśliwsko-bombowy, co zaowocowało wersją A6M7 "model 63" (jako konwersja różnych modeli A6M5c i A6M6c). Inne A6M5 przerabiano na nocne myśliwce (oznaczone A6M5d-S). Ostatnią modyfikacją samolotu Reisen był A6M8 model 64, w którym zastosowano inny typ silnika (Mitsubishi Kinsei-32 o mocy 1560 KM). Liczono na to, że samolot będzie równorzędnym przeciwnikiem myśliwców Hellcat, jednak koniec wojny przeszkodził w realizacji tych planów.

   Mitsubishi A6M był z pewnością jednym z najbardziej interesujących i tajemniczych samolotów II Wojny Światowej, przynajmniej w początkowym okresie wojny. Nie wiadomo, na ile legendę Zero stworzyli sami piloci amerykańscy, którzy u zarania działań na Pacyfiku nie mieli przeciwko niemu żadnych szans. Reisen obalił również mit o słabym wyszkoleniu pilotów japońskich. Był na pewno samolotem na wskroś nowoczesnym, nie miał jednak odpowiedniego potencjału modernizacyjnego, co w połączeniu z upojeniem sukcesami pierwszych miesięcy kampanii na Pacyfiku spowodowało, że prace nad jego następcą nie zostały odpowiednio wcześnie rozpoczęte. Do największych bolączek A6M należały: słaba wytrzymałość konstrukcji, brak samouszczelniających się zbiorników paliwa oraz brak opancerzenia.

   Ogółem w latach 1940-1945 w zakładach Mitsubishi i Nakajima zbudowano 10449 sztuk wszystkich wersji tego myśliwca, co czyni go jednym z najliczniej produkowanych samolotów.

 

wersje:

 

A6M2 model 21

 

 

 

 

typ: samolot myśliwski ● produkcja seryjna: 1940

dane techniczne silnik: Nakajima Sakae 12 o mocy 841 KM rozp./dł./wys.: 12,0/9,05/3,53 m masa startowa: 2421 kg Vmax.: 533 km/h pułap: 10300 m zasięg: - uzbrojenie: 2x 20 mm, 2x 7,7 mm, 120 kg bomb

 

A6M3 model 32

 

 

 

 

typ: samolot myśliwski ● produkcja seryjna: 1942

dane techniczne silnik: Nakajima Sakae 21 o mocy 1024 KM rozp./dł./wys.: 11,0/9,06/3,57 m masa startowa: 2535 kg Vmax.: 540 km/h pułap: 11050 m zasięg: 2378 km uzbrojenie: 2x 20 mm, 2x 7,7 mm, 200 kg bomb

 

A6M5 model 52

 

 

 

 

typ: samolot myśliwski ● produkcja seryjna: 1943

dane techniczne silnik: Nakajima Sakae 21 o mocy 1024 KM rozp./dł./wys.: 11,0/9,12/3,57 m masa startowa: 2743 kg Vmax.: 565 km/h pułap: 11740 m zasięg: 1920 km uzbrojenie: 2x 20 mm, 2x 7,7 mm, 200 kg bomb

 

 

 

A5M (Claude)

A6M Reisen (Zero/Zeke)

G3M (Nell)

G4M (Betty)

G6M (Betty)

J2M Raiden (Jack)

J4M Senden

J8M Shusui

Ki-18

Ki-21 (Sally)

Ki-46 Dinah

Ki-51 (Sonia)

Ki-67 Hiryu (Peggy)

Ki-109

 

Japonia

Mitsubishi