PZL-23 Karaś

 

   W 1931 roku Departament Lotnictwa MSWojsk. zgłosił zapotrzebowanie na następcę dotychczas używanych samolotów liniowych (rozpoznawczo-bombowych) Potez XXV, Potez XXVII i Breguet XIX. Jesienią rozpoczęły się pod kierownictwem inż. S. Praussa prace nad samolotem PZL-23, będącym rozwinięciem PZL-13 - jego wcześniejszego projektu. W samolocie zastosowano płat konstrukcji kesonowej patentu inż. F. Misztala, który w 1932 roku dołączył do prac nad projektem PZL-23. Płat kesonowy okazał się lżejszy od klasycznej konstrukcji dźwigarowej, co wykazały przeprowadzone próby wytrzymałościowe i sztywnościowe. Niestety, próby statyczne płatowca rozpoczęte jesienią 1932 roku ujawniły zbyt małą wytrzymałość konstrukcji, tak więc dopiero w lecie 1934 roku, po wykonaniu niezbędnych modyfikacji, został oblatany pierwszy prototyp samolotu PZL-23 wyposażony w silnik Bristol Pegasus IIM o mocy 590 KM. Liczne minusy samolotu spowodowały, że drugi prototyp gruntownie przekonstruowano. Przede wszystkim poprawiono widoczność z kabiny obniżając położenie silnika według osi wzdłużnej, zmieniono osłonę silnika zmniejszając opór powietrza, usunięto komorę bombową z kadłuba powiększając ilość miejsca dla załogi, płat otrzymał sloty na odcinku między podwoziem a kadłubem w celu usunięcia drgania części ogonowej (buffeting). W 1935 zbudowano trzeci prototyp (drugi uległ rozbiciu 27 lipca tego samego roku w wyniku przeciągnięcia w zakręcie - załoga poniosła śmierć), w którym nareszcie uzyskano zadowalającą widoczność z kabiny dzięki podwyższeniu fotela pilota i samej kabiny. Stał się on wzorcem dla pierwszych seryjnych samolotów oznaczonych PZL-23a Karaś, których produkcja rozpoczęła się pod koniec 1935 roku. W trakcie produkcji okazało się, że zastosowanie slotów automatycznych (innych niż na prototypie) niekorzystnie wpływa na aerodynamikę płatowca, więc zrezygnowano z ich montowania. W lecie 1936 roku wyprodukowano pierwsze seryjne PZL-23b z mocniejszym silnikiem PZL-Bristol Pegaz VIIIA i bogatszym wyposażeniem, jednak osiągi z wyjątkiem pułapu nie poprawiły się radykalnie. W tym samym roku inż. H. Malinowski opracował modyfikację samolotu wyposażoną w silnik Gnome-Rhone 14 Ks o mocy 930 KM. Większy ciężar tego silnika spowodował wydłużenie kadłuba samolotu. Tak powstała wersja PZL-43a, która była wzorem dla eksportowej odmiany Karasia - PZL-43b, zamówionej przez lotnictwo Bułgarii. W trakcie nad pracami rozwojowymi PZL-23 jeden egzemplarz został przebudowany na samolot z podwójnym usterzeniem. Prace nad tą wersją (oznaczoną jako PZL-42) posłużyły w opracowaniu następcy Karasia, samolotu PZL-46 Sum. Na innej maszynie PZL-23b (SP-BGZ) testowano metalowe trójłopatowe śmigło Hamilton.

   W trakcie kampanii wrześniowej w jednostkach liniowych służyło 120 samolotów PZL-23b i 5 samolotów wersji PZL-43b (przygotowanych do wysłania Bułgarii i zarekwirowanych przez dowództwo lotnictwa). Wersja PZL-23a używana była w jednostkach szkolnych lub znajdowała się w remoncie (około 20 maszyn tego typu ewakuowano do Rumunii). Karasie używane były do zadań bombowych i rozpoznawczych. Niewątpliwym sukcesem było kilka akcji bombowych Karasi (wraz z samolotami PZL-37b Łoś) przeciwko niemieckim kolumnom pancernym w pod Radomskiem, Pułtuskiem i w okolicach Makowa Mazowieckiego. Przestarzała konstrukcja samolotu spowodowała, że bombowiec ten poniósł największe straty (ponad 90% stanu wyjściowego) w trakcie działań wojennych w Polsce we wrześniu 1939 roku.

 

wersje:

 

PZL-23b

 

 

 

 

typ: samolot rozpoznawczo-bombowy ● produkcja seryjna: 1936

dane techniczne silnik: PZL-Bristol Pegaz VIIIA o mocy 720 KM rozp./dł./wys.: 13,95/9,68/3,3 m masa startowa: 2893 kg Vmax.: 319 km/h pułap: 7300 m zasięg: 1260 km uzbrojenie: 1x 7,9 mm, 2x 7,7 mm, 600 kg bomb

 

 

w  barwach innych państw:

 

 

 

P.7

P.11

P.24

P.50 Jastrząb

PZL-23 Karaś

PZL-37 Łoś

PZL-46 Sum

 

Polska

PZL